Dwór w Łęgonicach

Nazwa wsi pochodzi od słowa „łęgi”, oznaczającego podmokłą łąkę lub las liściasty okresowo zalewany. Na terenie Łęgonic i najbliższych okolic odnaleziono ślady osadnictwa z I – II wieku n.e., składające się z dwóch osad i trzech cmentarzysk. Łęgonice dzieli się na Małe, zwane dawniej “opoczyńskie” i Duże, zwane dawniej “rawskie”. Kiedyś była to jedna miejscowość, ale została przedzielona przez rzekę Pilicę, która przesunęła swoje koryto po powodzi.

Dwór położony na niewielkim wzniesieniu, wybudowany został w latach 1827-1828 przez Franciszka Łabuńskiego – ówczesnego właściciela Łęgonic. Od 1846 r. majątek zmieniał właścicieli i należał kolejno: do Wylazłowskich (od 1846), do Jana Brylskiego (od 1875), do Kobylińskich (od 1876), do Kazimierza Zdziarskiego (od 1911), który następnie przekazał go swojemu synowi Stanisławowi Kazimierzowi Zdziarskiemu, żołnierzowi Armii Krajowej. Był właścicielem tego majątku od roku 1919 do zakończenia II wojny św. Po reformie rolnej we dworze utworzono szkołę podstawową, która działała tu do roku 1992. Potem majątek powrócił w ręce potomków przedwojennych właścicieli. Obecnie własność prywatna.

Klasycystyczny budynek dworu, murowany, parterowy z wysokimi sutenerami. Od frontu ryzalit z czterokolumnowym portykiem toskańskim zwieńczonym trójkątnym frontonem. Dach naczółkowy, kryty blachą. Dwa półkoliste tarasy ogrodzone balustradą zostały ukształtowane w dwudziestoleciu międzywojennym.

W otoczeniu dworu znajdują się inne zabudowania z I połowy XIX w.: dom rządcy, stajnie i wozownia; oraz park krajobrazowy z przełomu XIX i XX w. Budynek dworu oraz park mógł być tłem do powieści Zbigniewa Nienackiego “Niesamowity dwór”

Szkoła w Łęgonicach w roku 1953 | źródło: Katalog Zabytków Sztuki w Polsce Zeszyt 9 warszawa 1953, zdjęcie Bartek Kupis
Lokalizacja dworu w Łęgonicach zaznaczona szarą pinezką, gm. Nowe Miasto nad Pilicą, pow. grójecki, woj. mazowieckie

Rejestr zabytków:
Zespół dworski – nr rej.: 115/A z 7.07.1981
Budynek dworu – nr rej.: 262/A/67 z 27.12.1967
Park dworski – nr rej.: 775 z 27.12.1967

źródła:
“Po pałacach i dworach Mazowsza” T.S. Jaroszewski, W. Baraniewski
polskiezabytki.pl
odrzywol.ug.gov.pl
nienacki.art.pl